احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
178
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
سهشنبه اول ژوئن كاظمزاده مراسلهء به زبان فرانسه با لهجهء قدرى شديد به كاردرف نوشته و از عدم جديت آلمانها شكايت كرد . پنجشنبه 3 ژوئن 1915 سيد حسن تقىزاده كه در برلن سياست ايرانيان را اداره ميكرد و از آنجا بحزب دموكرات به منظور مبارزه با روس و انگليس دستور صادر مينمود از برلن به شهر مونترو Montreux در خاك سويس براى كنفرانس سياسى با حسينقليخان نواب رفت . سفارت روس و انگليس در تهران از اين مسافرت نگران و از دولت ايران درخواست كردند مراسلات تحريكآميز تقىزاده را كه موجب توليد احساسات انقلابى در افكار عامه مىشود سانسور نمايد . براى اثبات ادعاى خود گفتند چندى است كاظمزاده از برلين بطهران آمده ، از طرف تقىزاده نشريات طغيانآميزى بر عليه انگليس و روس و ساير متفقين به نظم و نثر با خود همراه آورده و بتوسط سفارت آلمان در تهران و ولايات در كليه محافل و حتى در قهوهخانهها پخش شده است . يكشنبه 6 ژوئن 1915 بدرخواست شاهزاده فرمانفرما وزير داخله نمايندگان احزاب مؤتلفه با حضور رئيس مجلس شوراى ملى جلسه تشكيل و در آن جلسه فرمانفرما بطور محرمانه اطلاع داد كه قشون روس درصدد حركت از قزوين بطهران است و تنها راه جلوگيرى از اين اقدام تنفر علنى وكلاى مجلس از دولت عثمانى است . نمايندگان پيشنهاد مزبور را رد كردند ضمنا وزير داخله اظهار داشت كه سفارت روس اجازه خواسته است دويست و پنجاه نفر سالدات براى امنيت خود وارد زرگنده نمايد . چهارشنبه 9 ژوئن 1915 سعد الدوله نگارنده را به ناهار دعوت كرده اظهار ميل مفرط بدوستى آلمانها نمود گفت من داوطلب مقام رياست وزراء بودم اما نه بر عليه آلمان و عثمانى بلكه براى انتقام از انگليسهاى مزور . در ضمن صحبت اظهار داشت متقلبترين شخصى كه من ديدهام مستر چرچيل نايب شرقى سفارت انگليس است و بعد از او عين الدوله محيل و مكار و لكن مقصر حقيقى شخص شاه است كه بواسطه جبن و ضعف نفس تسليم عين الدوله شده و جرأت ابراز وجود ندارد ، اينها نتيجه تربيت ناصر الملك مىباشد كه شاه درويش و دموكرات بار آورده است ! پنجشنبه دهم ژوئن 1915 اخيرا يادداشتى از طرف دولت ايران بسفارت روس و انگليس داده شده بود ترجمانهاى آن دو سفارت اعتراض كردهاند كه چرا اين اقدام غيرعلنى دولت شاهنشاهى در جرايد انعكاس يافته و ضمنا گفتهاند مدلول يادداشت بطور جسورانه به زبان فرانسه ترجمه شده است و از بدخواهى معين الوزراء حكايت مىكند . يكشنبه 13 ژوئن 1915 در جلسه خصوصى پارلمان از شاهزاده عين الدوله رئيس الوزراء و حاجى محتشم السلطنه وزير امور خارجه توضيح خواسته شد كه چرا كنترات ژنرال يالمارسن سويدى رئيس ژاندارمرى را فسخ نمودهاند وزير خارجه در جواب گفت مشار اليه بدون اجازهء دولت ايران داخل خدمت مملكت چين شده معذالك هنوز كنتراتش را فسخ نكردهايم و لكن درصدد الغاء آن هستيم . مجلس عليرغم دولت باكثريت رأى داد كه مرخصى ژنرال يالمارسن تمديد شود و ضمنا به او تلگراف نمايند هرچه زودتر بايران معاودت نمايد . سهشنبه 15 ژوئن 1915 امروز مجددا جلسه خصوصى مجلس شوراى ملى با حضور عموم وزراء تشكيل و راجع به پليتيك ژنرال دولت مذاكرات طولانى و با حرارتى به عمل آمد . پنجشنبه 17 ژوئن 1915 امروز چهار بعد از ظهر در سلطنتآباد مانور ژاندارمرى داده شد شاه